Στην Κωνσταντινουπολη, ο επισκεπτης που ανηφοριζει τον λοφο προς την- αλλοτε- εκκηλησια του Παντοκρατορα(αυτοκρατορικο κοιμητηριο των Κομνηνων και των Παλαιολογων) και το τζαμι του Μωαμεθ του Πορθητη(οπου και ο ταφος του πρωτου Τουρκου σουλτανου της πολης) βλεπεις στα δεξια του ενα ταπεινο ταφο, περιφραγμενο με χαμηλο φραχτη, ασβεστωμενο και βαμμενο πρασινο στην ακρη- ασφαλως χωρις αισθητικη ή ιστορικη αξια. Διπλα στον ταφο, πανω στον τοιχο αντιστηρηξης του λοφου, μια πινακιδα ειναι τοποθετημενη με εντολη του συμβουλιου των μουφτηδων:

     <<Το Ισλαμ απογορευει να αναβονται κερια, να δενονται κομματια υφασμα, να στοιβαζονται πετρες για ευχες, να ριχνονται νομισματα, να θυσιαζονται σφαγια. Ειναι αμαρτια.>>

   Η απαγορευση, που επαναλαμβανεται και σε αλλα μερη της πολης μπροστα σε ταφους η δενδρα, δεν ειναι αποτελεσματικη: σπανια ο περαστικος δεν θα δει λωριδες υφασμα στον φραχτη. Και ομως, χωρις να το επιδιωκουν η ακομη και να το γνωριζουν, οι θεσμοθετες αυτης της εντολης ανανεωσαν εναν νομο που ειχε εκδοθει στην ιδια πρωτευουσα απο τον αυτοκρατορα Θεοδωσιο Α΄ στις 8 Νοεμβριου 392 - σχεδον δεκαεξι αιωνες νωριτερα:

    <<Κανεις, σε καμια περιπτωση, δεν θα θυσιασει αθωο σφαγιο, ουτε, ως αφανεστερη ιεροσυλια, δεν θα λατρεψει τον Λαρητα του με φωτια, το Πνευμα-προστατη του με ακρατο οινο, τους Πενατες του με αρρωματα, δεν θα αναψει λυχναρια, δεν θα καψει λιβανι και δεν θα κρεμασει στεφανια.>>

     Μερικα- πολυ αναγνωρισιμα- παγανιστικα τυπικα επιβιωσαν απο ολες τις αναστατωσεις, ολες τις εκστρατειες θρησκευτικου προσηλυτισμου, ολα τα κηρυγματα που επιδιωκαν την αποκαθαρση της πιστης των μαζων. Ο σεβασμος που περιβαλλει εκεινον τον ασημαντο στην οψη ταφο συνοδευται, μεχρι σημερα, απο χειρονομιες αρχαιοτερες απο την αφιξη του Ισλαμ η την αχνη αναμνηση του Βυζαντιου.

   Αυτος ο συντομος περιπατος αναμεσα στους ταφους μπορει να καταληξει στην απλη διαπιστωση οτι η ζωη ενος λαου, οπως και η ζωη ενος ατομου, ειναι πολυ πιο ευκολο να καταδειχτει <<η πρωτη φορα>> που συνεβει ενα γεγονος, παρα η τελευταια....

   Αποσπασμα απο το βιβλιο του Pierre Chuvin "OI ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΕΘΝΙΚΟΙ" εκδοσεις Θυραθεν