ΤΟ πονοτικό σύνδρομο. Πρέπει να αναγνωρίσουμε πως το όλο παιδευτικό γεγονός συνοδεύται απο μιά αίσθηση οδυνηρού ποιού.  Η αποκάλυψη της μορφής μέσα απο τα δυνητικά της στοιχεία, ο μετασχηματισμός του ανθρώπινου φυράματος σε ειρμούς νέας ζωικής υφής είναι ένα  είδος γέννησης.

   Είναι λοιπόν φυσικό την όλη διαδικασία να συμπαρακολουθούν οι ωδίνες της γέννησης. Αν μάλιστα λογαριαστεί οτι η γέννηση αυτή πραγματοποιείται όχι σαν στιγμιαίο  ούτε σαν συντελικό, αλλά σαν γεγονός διαρκείας, οι ωδίνες της μορφωσης λαβαίνουν χαρακτήρα σταθερό και ανεξοικίωτο.

   Παιδεύω σημαίνει ασκώ το έργο της αγωγής, μορφώνω.  Ταυτόχρονα όμως σημαίνει και υποβάλλω σε δοκιμασία. Ο Πλάτων έχοντας συλλαβει τη βασανιστική χροιά του φαινομένου συνιστούσε το παιδευτικό γεγονός να επιτελείται στο ματαίχμιο του παιδεμού και του παιγνιδιού (της παιδείας και της παιδιάς).

  Το οδυνηρό σύμφιτο που συνοδεύει την αγωγή- κάτι όπως ο πόνος που θα 'νιωθε το μαρμαρο απο τη σμίλη , ή το έλασμα απο τις σφυριές του καλλιτέχνη- επειδή κατά κανόνα προσκρούει στην ανθρώπινη δεκτικότητα, εφόσον η φυση μας φέρνεται από την ορμη της αποφυγής του πόνου, δεν αφήνει την παιδευτικη επίδραση να λειτουργήσει ολοκληρωτικά.

   Εξ αιτίας αυτού η αγωγή τις περισσότερες φορές, τόσο στις ατομικές όσο και στις συλλογικές περιπτώσεις, απεργάζεται μορφές ατελείς, τραυματικές, και παράμορφες.

    Εάν ο άνθρωπος έβρισκε πάντοτε το βουλητικό σθένος να υπομένει το βασανιστικό ποιό της αγωγής, η ζωή θα 'παιρνε το ρυθμό μιας ρωμαλέας ανάβασης σε όλο και τελειότερες μορφές.

   Αυτή η τροπαιοφόρα ανέλιξη της ημέρωσης θα κατακτούσε το ύψιστο σημείο της, τη στιγμη που θα συνέπεφτε με την ύψηστη στιγμή της ζωής μας. Δηλαδή με το θανατό μας.

     Σήμανση αυτής της έξοχης διαπλοκής αποτελεί η πληροφορία για τον Σωκρατη πως δεν κουραστηκε να διδάσκεται ως τα γεράματα του, σε συνδιασμό με την διαβεβαίωση του Αλκιβιάδη ότι ο ψυχικός του κόσμος ήταν μια διαδοχή από αγάλματα άναυδης ωραιότητας...

    Η ίδια η λεξη χαρακτήρας που από ανθρωπολογικής άποψη αποδίδει τη μορφή που τείνει να λάβει η όψη της εσωτερικής μας οργάνωσης όπως την χαλκουργούν οι επάλληλες μετακοσμησεις που προκαλει η αγωγή, φέρνει ετυμολογικά το νόημα της αιμασουσας νυξης(χαράσσειν).

    Αυτο το βάναυσο στοιχείο σπρωχνει τον άνθρωπο στην αποκλιση και στην παραδρομη από το νοητό σχήμα της άρτιας μορφής. Της πρωταρχικής δηλαδή εικόνα, πού, σαν ιδέα του κινούντος ακινήτου, με την ερωτική της ένταση προσανατολίζει και συνεφέλκει τη μορφή που τείνει να δημιουργήσει στον άνθρωπο η παιδευτική διαδικασία, και που το πρώτο γνώρισμα της είναι η διατήρηση του είδους μας μέσα στη φύση και σύμφωνα με το νόμο και την τάξη του κόσμου.

   Όσο και να μη φαινεται καθαρα, το οδυνηρό σύνδρομο της αγωγής συμπαρακολούθησε εμφαντικά και επηρέασε κυρίαρχα της εξέλιξη της ζωής και της ιστορίας του ανθρώπου

ΠΗΓΗ:από το ''HOMO EDUCANDUS"' ή ''Φιλοσοφία της αγωγής" του Δ. Λιαντινη